Teknoloji

Yapay zekâ yaratıcı işi elinden alır mı?

Sendika sözleşmeleri, telif davaları ve ilk gelir verileri: 6 Kasım 2026 itibarıyla yaratıcı işte yapay zekâya dair bilinenler ve bilinmeyenler.

WyvOne Editör · 06.11.2026

Haziran 2026'da Amerikan sinema ve dizi oyuncularının sendikası SAG-AFTRA üyeleri, stüdyolarla yapılan dört yıllık yeni sözleşmeyi yüzde 91,42 oyla onayladı. Oy kullanan üyelerin oranı yüzde 19,25'ti. Sözleşme yapay zekâya ilişkin yeni sınırlar da getiriyor. Yaratıcı işlerde yapay zekâ tartışması artık sendika masalarında, mahkemelerde ve ilk veri çalışmalarında yürüyor. Aşağıda 6 Kasım 2026 itibarıyla görülenler var; bunlar geçici bir tablo.

Sendikalar ne kazandı?

Senaristler sendikası WGA'nın internet sitesine göre, 2023'te imzalanan sözleşme yapay zekâ ile yazılan metni "edebî malzeme" saymıyor; yani yapay zekâ bir yazar sayılmıyor. Şirketler, senariste verdikleri malzemenin yapay zekâ ürünü olduğunu bildirmek zorunda ve senariste yapay zekâ kullanmayı dayatamıyor. WGA ayrıca, yazarların metinlerinin yapay zekâ eğitiminde kullanılmasının sözleşmeyle ya da başka yasalarla yasak olduğunu ileri sürme hakkını saklı tuttu. 2026 sözleşmesi bu korumaları koruyor ve bir şey ekliyor: Şirketler senaryoları ticari bir yapay zekâ sistemini eğitmek için lisanslarsa Sendika'ya yazılı bildirim yapacak ve yazarlara yapılan ödemeyi de bildirecek.

SAG-AFTRA'nın 2026 sözleşmesi de aynı çizgide. Haberlere göre sözleşme 1 Temmuz 2026'da başlıyor ve 30 Haziran 2030'a kadar sürüyor. Yapımcılar, bir insan oyuncunun oynayabileceği rolde yapay zekâ ile üretilmiş "sentetik" bir oyuncu kullanacaksa bunun yapıma "önemli ek değer" kattığını göstermek zorunda. Bu koşul sözleşmede tanımlanmıyor. Anlaşmazlıkta sendika tahkime gidebiliyor. Sentetik oyuncu için oyuncu ücreti kadar bir fona ödeme yapılması fikri ise sözleşmeye girmedi. Yapay zekânın tümden yasaklanması da mümkün olmamış.

Mahkemelerde ne oluyor?

Amerika'da yazarlar, yapay zekâ şirketi Anthropic'e korsan kitap kütüphanelerinden indirilen kitaplarla model eğittiği gerekçesiyle dava açmıştı. Mahkeme 20 Temmuz 2026'da yaklaşık 1,5 milyar dolarlık uzlaşmayı kesin olarak onayladı. Listedeki 482.460 eser için eser başına kabaca 3.000 dolar öngörülüyor. Uzlaşmaya karşı itirazlar reddedildi, ancak ödemelerin ne zaman başlayacağı itiraz yollarına bağlı.

Başka bir yerde sonuç farklıydı. İngiltere Yüksek Mahkemesi 4 Kasım 2025'te Getty Images'ın Stability AI'a açtığı davada, Getty'nin ikincil telif ihlali iddialarını reddetti; Getty yalnızca çok sınırlı marka ihlali bulgularında haklı çıktı.

Bir başka soru da yapay zekâyla üretilen çıktının telif hakkı alıp alamayacağı. ABD Telif Hakkı Ofisi'nin 29 Ocak 2025 tarihli raporu, yalnızca komut yazmanın kişiyi çıktının yazarı yapmadığını, insanın yeterli yaratıcı katkısı varsa korumanın mümkün olduğunu söylüyor. Ofis, eğitim konusundaki üçüncü bölümü 9 Mayıs 2025'te ön yayın olarak duyurdu; nihai sürüm daha sonraya kalmıştı.

Türkiye'de durum

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nda eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ürün olarak, eser sahibi ise eseri meydana getiren gerçek kişi olarak tanımlanıyor. Sekizinci madde de eserin sahibinin onu meydana getiren olduğunu söylüyor. Bu tanımlar insana göre yazılmış. Bu hükümlerin yapay zekâ çıktısına nasıl uygulanacağı konusunda Resmî Gazete'de ya da Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın telif sayfasında açık bir düzenleme bulamadık; kaynaklar ağırlıkla akademik yazılar ve hukuk bürolarının yorumları. Kesin hüküm için güncel mevzuata ve bir hukukçuya bakmak gerekir.

İşgücü verisi ne söylüyor?

İş kaybı korkusu verilere ne kadar yansıdı? Gallup'tan Christos Makridis'in 3 Mayıs 2026 tarihli yazısı, Journal of Cultural Economics'te çıkan bir çalışmayı özetliyor. Çalışma ABD İş İstatistikleri Bürosu verilerini (2017-2024), nüfus sayımı kurumunun anketini ve Gallup'un çalışan anketlerini kullanıyor. Sonuç: Yapay zekâya daha açık sanat mesleklerinde kazançlarda belirgin bir genel düşüş görünmüyor; 2023'te hafif bir artış olmuş, 2024'te kısmen sönmüş. Yazarlar yapay zekânın daha çok fikir üretimi gibi erken aşamaları değiştirdiğini düşünüyor. Ama bu erken bir bulgu, ölçüm de "yapay zekânın yapabileceği" görevlere bakıyor, fiilen ne kadar kullanıldığına değil. Serbest çalışanlar resmî istatistiklerde zayıf temsil ediliyor.

Yani tablo karışık: Sözleşmeyle korunan işlerde (senaryo, oyunculuk) sınırlar çizilmiş durumda, mahkemeler eğitim verisi sorusunu ülkeden ülkeye farklı yanıtlıyor, ve iş kaybına dair veriler henüz geniş bir düşüş göstermiyor. Bir sonraki yıl bu yazının çoğu eskiyebilir.